Wróżenie z fusów kawy – tradycyjna metoda krok po kroku

Last Updated on 22 lipca, 2026 by Redakcja kartymagii.pl

Wróżenie z fusów kawy – na czym polega tasseografia

Wróżenie z fusów kawy, nazywane tasseografią albo tasseomancją, polega na odczytywaniu symboli, kształtów i układów osadu, który zostaje na dnie oraz ściankach filiżanki po wypiciu kawy. Najlepiej sprawdza się kawa drobno mielona, parzona bez filtra: po turecku, po grecku albo w prostym tygielku. Fusy tworzą obrazy podobnie jak plamy atramentowe w testach projekcyjnych: umysł porządkuje przypadkowe wzory, a osoba wróżąca łączy je z pytaniem, czasem i kontekstem życia pytającego.

Tradycja odczytywania znaków z napojów jest starsza niż kawa. W Europie popularne było wróżenie z liści herbaty, a na Bliskim Wschodzie i Bałkanach rozwinęła się metoda kawowa. Sama kawa dotarła do Imperium Osmańskiego w XV-XVI wieku, a od XVII wieku zaczęła wchodzić do salonów europejskich. Tam praktyki ludowe mieszały się z kabałą praktyczną, astrologią, numerologią i symboliką chrześcijańsko-hermetyczną.

Nie traktuję fusów jako narzędzia nieomylnej przepowiedni. To metoda symboliczna, bliska pracy z tarotem: pozwala zobaczyć napięcia, pragnienia, lęki, możliwe kierunki działania. Eliphas Levi pisał o wyobraźni jako sile formującej obraz magiczny, Papus porządkował symbole w systemach analogii, a Rachel Pollack pokazywała, że dobra interpretacja nie zamyka przyszłości, tylko rozszerza świadomość wyboru. Właśnie tak warto podchodzić do fusów kawy: z szacunkiem dla tradycji, ale bez zabobonnego fatalizmu.

Jaką kawę i naczynia wybrać do wróżenia z fusów

Do wróżenia nie nadaje się kawa z ekspresu przelewowego, kapsułek ani aeropressu, ponieważ filtr zatrzymuje osad. Potrzebna jest kawa bardzo drobno mielona, najlepiej o frakcji zbliżonej do mąki. W praktyce sprawdza się kawa turecka, grecka albo arabska. Można użyć popularnych mieszanek typu Mehmet Efendi, Kurukahveci, Bravo Greek Coffee lub dowolnej świeżo mielonej arabiki przygotowanej na pył.

Proporcja klasyczna to 1 czubata łyżeczka kawy, około 7-8 g, na 70-90 ml wody. Woda powinna mieć 92-96 stopni Celsjusza, jeśli zalewasz kawę bezpośrednio w filiżance. Przy parzeniu w tygielku podgrzewaj napar powoli i zdejmij z ognia, gdy pianka zaczyna się unosić. Nie doprowadzaj do długiego gotowania, bo fusy stają się ciężkie i zbijają się w jedną masę.

Najlepsza jest filiżanka:

  • biała lub kremowa w środku, aby kontrast z fusami był wyraźny,
  • okrągła, bez ostrych krawędzi i wzorów wewnątrz,
  • o pojemności 80-150 ml,
  • z gładkim spodkiem, na który można odwrócić filiżankę.

pH czarnej kawy zwykle mieści się w zakresie około 4,8-5,2, a zawartość kofeiny w małej filiżance kawy po turecku wynosi orientacyjnie 40-80 mg, zależnie od gatunku, palenia i ilości proszku. Te dane nie decydują o znaczeniu wróżby, ale pomagają zachować rytuał w granicach rozsądku. Osoba bardzo wrażliwa na kofeinę nie powinna robić kilku odczytów wieczorem, bo pobudzenie będzie wpływało na intuicję, sen i ocenę symboli.

Przygotowanie pytania i przestrzeni do odczytu

Najważniejszy element wróżenia z fusów pojawia się przed pierwszym łykiem: pytanie. Powinno być konkretne, ale nie agresywnie kontrolujące. Zamiast pytać: Czy Adam wróci dokładnie w czerwcu?, lepiej zapytać: Co powinnam zrozumieć w sprawie relacji z Adamem w najbliższych 3 miesiącach?. Zamiast: Czy dostanę tę pracę?, lepiej: Jaki potencjał ma obecna rekrutacja i na co powinnam uważać?

W praktyce używam trzech typów pytań:

  1. Diagnostyczne: co naprawdę dzieje się w tej sytuacji?
  2. Kierunkowe: dokąd prowadzi obecny wybór?
  3. Ochronne: co trzeba zabezpieczyć, zanim wykonam kolejny krok?

Przestrzeń powinna być spokojna. Wystarczy stół, świeca, notes i 15-20 minut bez telefonu. Jeżeli pracujesz magicznie, możesz zastosować prostą ochronę: szklanka wody z łyżeczką soli ustawiona po lewej stronie, biała świeca po prawej, trzy spokojne oddechy przed wypiciem kawy. To nie jest teatralny dodatek. Rytuał porządkuje uwagę, a uwaga jest najważniejszym instrumentem w każdej praktyce dywinacyjnej.

Wróżenie z fusów kawy krok po kroku

Metoda tradycyjna jest prosta, ale wymaga konsekwencji. Jeśli za każdym razem zmieniasz sposób parzenia, obracania filiżanki i interpretacji stron, trudno porównywać odczyty. Stała procedura działa jak rama w tarocie: podobnie jak w Krzyżu Celtyckim każda pozycja ma znaczenie, tak w filiżance znaczenie ma miejsce, gęstość i kierunek symbolu.

  1. Wsyp kawę: użyj 7-8 g drobno mielonej kawy na małą filiżankę.
  2. Zalej wodą: 70-90 ml wody o temperaturze 92-96 stopni Celsjusza.
  3. Odczekaj: pozostaw napar na 3-4 minuty, aż większość fusów opadnie.
  4. Wypij powoli: nie mieszaj łyżeczką po rozpoczęciu picia. Myśl o pytaniu.
  5. Zostaw osad: na dnie powinno zostać około 1 łyżeczki płynu z fusami.
  6. Zakreć filiżanką: wykonaj 3 okrężne ruchy lewą ręką, jeśli pytasz o sprawy intuicji, relacji i emocji; prawą, jeśli pytanie dotyczy pracy, decyzji i działania.
  7. Odwróć na spodek: przykryj filiżankę spodkiem, odwróć jednym ruchem i zostaw na 5-7 minut.
  8. Podnieś filiżankę: nie poprawiaj śladów palcem. Odczyt zaczyna się od pierwszego wrażenia.
Czytaj  5 Kielichów w tarocie - żal, strata i lekcja akceptacji

W tradycji bałkańskiej czasem obraca się filiżankę trzy razy zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a w praktykach rodzinnych spotyka się zasadę, że osoba pytająca sama odwraca naczynie. Ważne, aby nie mieszać wariantów w jednym odczycie. Trzy ruchy mają sens symboliczny: ciało, dusza, duch; przeszłość, teraźniejszość, przyszłość; teza, napięcie, rozwiązanie.

Jak czytać filiżankę: strefy, kierunki i czas

Filiżankę można czytać jak małą mapę świata pytającego. Ucho filiżanki traktuję jako punkt odniesienia, czyli osobę pytającą. Znaki blisko ucha mówią o sprawach osobistych, rodzinnych i bezpośrednich. Znaki po przeciwnej stronie częściej wskazują ludzi zewnętrznych, instytucje, podróże, rynek pracy albo wydarzenia, które dopiero wchodzą w pole życia.

Podział czasowy, którego używam najczęściej, wygląda tak:

  • brzeg filiżanki: sprawy najbliższe, zwykle 1-4 tygodnie,
  • środkowa część ścianek: procesy rozwijające się przez 1-3 miesiące,
  • dno: sprawy głębokie, karmiczne, psychologiczne albo odległe, zwykle 3-12 miesięcy,
  • ślady spływające w dół: energia opada, coś traci siłę,
  • ślady wznoszące się ku górze: energia rośnie, sprawa szuka ujścia.

Gęstość fusów też ma znaczenie. Ciemna, ciężka plama pokazuje koncentrację emocji, opór albo sprawę, której nie da się zignorować. Drobne punkty często symbolizują pieniądze, wiadomości, małe zadania lub rozproszone myśli. Pusta jasna przestrzeń nie jest brakiem wróżby. Bywa znakiem oddechu, wolnego pola decyzji albo ochrony.

Przykład pierwszy: jeśli przy uchu filiżanki pojawia się kształt przypominający klucz, a nad nim drobne punkty, interpretuję to jako osobistą decyzję otwierającą dostęp do pieniędzy, dokumentów lub informacji. Przykład drugi: jeśli na dnie znajduje się ciemny okrąg, a od niego odchodzi cienka linia ku brzegowi, sprawa długo zalegała w podświadomości, ale zaczyna wychodzić na powierzchnię.

Najważniejsze symbole w fusach kawy

Symbole w fusach nie mają jednego znaczenia dla wszystkich. Kot dla jednej osoby oznacza niezależność, dla innej zdradliwe milczenie, a dla kogoś trzeciego ukochane zwierzę z dzieciństwa. Mimo to tradycja wypracowała zestaw podstawowych odczytań, podobnie jak tarot ma swoje archetypy Wielkich Arkanów.

  • Serce: uczucie, przywiązanie, wybór emocjonalny. Pęknięte serce lub serce przecięte linią wskazuje rozmowę, która może zaboleć, ale oczyści sytuację.
  • Ptak: wiadomość, telefon, e-mail, zaproszenie. Ptak lecący ku brzegowi mówi o szybkiej informacji, często w ciągu kilku dni.
  • Ryba: pieniądze, płodność, intuicja, zysk z wody lub handlu. W numerologii kojarzę ją z przepływem Dwójki i Szóstki.
  • Drzewo: rodzina, zdrowie, rozwój długoterminowy. Mocny pień oznacza stabilność, połamane gałęzie wskazują konflikt rodowy.
  • Klucz: rozwiązanie, dostęp, podpis, mieszkanie, hasło, dokument. Przy pytaniach zawodowych często oznacza awans przez kompetencję.
  • Droga: podróż, proces, decyzja rozłożona w czasie. Prosta droga jest łatwiejsza, droga z przerwami pokazuje opóźnienia.
  • Krzyż: ciężar, obowiązek, próba duchowa. Nie musi oznaczać tragedii, raczej punkt odpowiedzialności.
  • Korona: uznanie, sukces, osoba wysoko postawiona. W cieniu może pokazać pychę lub walkę o prestiż.
  • Wąż: uzdrawianie, pokusa, tajemnica, zazdrość. W symbolice hermetycznej wąż nie jest wyłącznie zły, bo wiąże się też z energią życia.
  • Oko: obserwacja, intuicja, czyjaś uwaga. Przy pytaniach ochronnych ostrzega przed nadmiernym ujawnianiem planów.

Przykład trzeci: kobieta pyta o zmianę pracy. Przy brzegu pojawia się ptak, w środku klucz, na dnie droga. Odczyt: najpierw przyjdzie wiadomość, potem rozmowa lub test kompetencyjny, a całość nie zamknie się w tydzień, tylko w procesie 2-3 miesięcy. Przykład czwarty: mężczyzna pyta o relację. Serce jest daleko od ucha, a obok niego stoi kształt przypominający mur. Uczucie istnieje, ale druga osoba utrzymuje dystans albo chroni swoje granice.

Numerologia w odczycie fusów: liczby, powtórzenia i rytm

Fusy często układają się w grupy punktów, linie, trójkąty, kręgi albo znaki podobne do cyfr. Numerologia pomaga uporządkować odczyt. Używam klasycznego zakresu 1-9 oraz liczb mistrzowskich 11, 22 i 33, jeśli pojawiają się wyraźnie lub wynikają z liczby powtórzeń.

  • 1: początek, decyzja, samotne działanie, inicjatywa.
  • 2: relacja, wybór, dialog, lustro emocjonalne.
  • 3: rozmowa, twórczość, dziecko, wzrost.
  • 4: dom, struktura, praca, granice, dokumenty.
  • 5: zmiana, podróż, niepokój, zerwanie rutyny.
  • 6: rodzina, opieka, harmonia, odpowiedzialność serca.
  • 7: analiza, samotność, duchowa próba, wiedza ukryta.
  • 8: finanse, wpływ, kontrakt, konsekwencja karmiczna.
  • 9: domknięcie, przebaczenie, koniec cyklu.
  • 11: intuicja, sen proroczy, silne napięcie psychiczne.
  • 22: budowanie czegoś dużego, firma, dom, projekt wieloletni.
  • 33: służba, nauczanie, uzdrawianie przez słowo lub obecność.

Jeśli widzę trzy oddzielne drogi, nie mówię od razu o trzech podróżach. Najpierw pytam, czy sytuacja ma trzy opcje, trzy osoby albo trzy terminy. Przy pytaniach o pracę liczba 4 przy dokumentach może wskazywać umowę, urząd, regulamin albo potrzebę uporządkowania CV. Przy pytaniach o miłość powtarzająca się 2 pokazuje lustro: dwie osoby reagują na siebie podobnym lękiem.

Czytaj  Odwrócone Kielichy - znaczenia 14 kart w odwróceniu

Przykład piąty: przy pytaniu o sprzedaż mieszkania pojawia się wyraźna 8 obok kształtu domu. To znak transakcji finansowej, negocjacji i ceny. Jeżeli 8 jest ciężka, ciemna i na dnie, rozmowy mogą być twarde, a pieniądze zablokowane przez kredyt, spadek albo formalność.

Astrologia, kabała i trzy tradycje kart w symbolice fusów

Tasseografia zyskuje głębię, gdy połączy się ją z innymi językami symbolicznymi. W tarocie Rider-Waite obraz jest narracyjny i psychologiczny, w Crowley Thoth bardziej astrologiczno-hermetyczny, a w talii marsylskiej surowszy, liczbowy i strukturalny. W fusach kawy można korzystać z tych samych porządków, ale trzeba zachować umiar.

Symbole słoneczne, takie jak krąg, korona, promienie i lew, wiążę ze Słońcem: widocznością, autorytetem, ojcem, sukcesem, czasem ze znakiem Lwa. Symbole księżycowe, takie jak półksiężyc, łódź, woda, muszla i oko, odnoszą się do intuicji, snu, matki, pamięci i zmienności. Mars pokazuje się przez nóż, grot, ostre linie, ogień i konflikt. Wenus przez kwiat, serce, pierścień, gołębia i miękkie łuki.

W kabalistycznym odczycie można spojrzeć na filiżankę jak na uproszczone Drzewo Życia. Góra odpowiada temu, co dopiero się manifestuje, środek emocjom i decyzjom, dół korzeniom sprawy. Nie należy jednak udawać, że każdy fus jest sefirotą. Kabała uczy relacji między poziomami, nie mechanicznego przypisywania etykiet.

Przykład szósty: przy pytaniu o rozwój duchowy pojawia się drabina lub schody w środkowej części filiżanki. W duchu Tarota Marsylskiego czytam to jako stopniowy proces, liczbowy porządek i dyscyplinę. W duchu Thotha dodałabym pytanie o planetarny rytm: czy osoba nie próbuje przeskoczyć etapu Saturna, czyli pracy, ograniczenia i regularności.

Jak odróżnić intuicję od projekcji

Największy błąd w odczycie fusów polega na dopasowywaniu symboli do pragnienia. Jeśli ktoś bardzo chce usłyszeć, że partner wróci, zobaczy serce nawet w przypadkowej plamie. Psychologia poznawcza nazywa skłonność do rozpoznawania znanych kształtów w niejednoznacznych bodźcach pareidolią. Nie jest to wada, tylko naturalna funkcja mózgu. W dywinacji trzeba ją obserwować, nie udawać, że nie istnieje.

Dlatego stosuję trzy zasady kontroli:

  1. Pierwszy obraz zapisuję przed interpretacją: na przykład ptak, linia, ciemna plama, trzy punkty.
  2. Oddzielam opis od znaczenia: opis to kształt, znaczenie to dopiero hipoteza.
  3. Szukam potwierdzeń w trzech miejscach: symbol, położenie, kontekst pytania.

Jeśli widzę pierścień przy brzegu filiżanki, mogę pomyśleć o umowie, zaręczynach albo powracającym cyklu. Dopiero pytanie rozstrzyga kierunek. Przy pytaniu o firmę pierścień częściej oznacza kontrakt lub zobowiązanie. Przy pytaniu o relację może oznaczać deklarację. Przy pytaniu o zdrowie może wskazać powtarzalny nawyk, który zamyka osobę w pętli.

Przykład siódmy: osoba pyta o sen, w którym pojawiała się czarna woda. W filiżance widać półksiężyc i ciemną plamę na dnie. Nie mówię: to zły omen. Mówię: sen i fusy wskazują na nieprzepracowaną emocję, być może lęk lub żal. W praktyce ochronnej zaleciłabym zapis snów przez 9 nocy, ograniczenie alkoholu przed snem i prosty rytuał oczyszczający z solą.

Praktyczne interpretacje: miłość, praca, pieniądze i ochrona

W pytaniach miłosnych najważniejsze są odległości. Dwa symbole blisko siebie mówią o kontakcie, daleko od siebie o dystansie. Jeśli między nimi leży pionowa linia, pojawia się przeszkoda: czas, rodzina, obowiązek albo milczenie. Serce przy uchu oznacza uczucie osoby pytającej. Serce po przeciwnej stronie pokazuje drugą osobę lub relację, która jest jeszcze poza pełnym wpływem pytającego.

W pytaniach zawodowych szukam dróg, kluczy, drabin, koron, kwadratów i punktów. Kwadrat jest szczególnie ważny: w symbolice liczby 4 oznacza strukturę, biuro, procedurę i stałość. Ciemny kwadrat na dnie może pokazać ciężką organizację, w której osoba czuje się zamknięta. Jasny kwadrat przy brzegu może oznaczać dobrą umowę lub uporządkowany plan.

W sprawach finansowych drobne punkty są lepsze niż jedna ciężka plama. Punkty mówią o przepływie: kilka przelewów, sprzedaż, drobne zyski. Jedna ciemna plama może oznaczać duży wydatek, dług lub blokadę. Ryba przy brzegu jest dobrym znakiem wpływu pieniędzy, ale ryba odwrócona ku dnu bywa ostrzeżeniem przed rozproszeniem zysków.

W ochronie magicznej zwracam uwagę na oko, nóż, krzyż, zamknięte koło i postacie stojące za plecami symbolu pytającego. Oko nie musi oznaczać uroku. Często pokazuje obserwację, plotkę albo presję społeczną. Jeśli obok oka pojawia się wąż, warto ograniczyć zwierzanie się przypadkowym osobom przez 28 dni, czyli jeden cykl księżycowy.

Przykład ósmy: pytanie brzmi: Czy powinnam otworzyć kurs online? W filiżance pojawia się korona w środkowej strefie, trzy punkty przy brzegu i linia wznosząca się do góry. Odczyt: projekt ma potencjał rozpoznawalności, pierwsze efekty przyjdą przez trzy małe działania, na przykład webinar, newsletter i krótki produkt za 49-99 zł. Linia w górę pokazuje rozwój, ale nie natychmiastowy skok.

Czytaj  Liczba życia 6 i 9 - relacja oparta na trosce i misji

Przykład dziewiąty: pytanie dotyczy konfliktu rodzinnego. Na dnie widać drzewo z przerwą w pniu, a przy brzegu dwa ptaki. Odczyt: korzeń konfliktu jest starszy niż ostatnia rozmowa, ale szybka wymiana wiadomości może otworzyć drogę do naprawy. Nie zalecałabym wielkiego spotkania od razu. Najpierw dwa krótkie komunikaty, najlepiej pisemne.

Najczęstsze błędy przy wróżeniu z fusów kawy

Pierwszy błąd to zbyt mokra filiżanka. Jeśli zostawisz 2-3 łyżki płynu, fusy spłyną ciężką masą i zakryją subtelne znaki. Wystarczy około 1 łyżeczki osadu. Drugi błąd to kawa za grubo mielona. Duże cząstki tworzą przypadkowe grudki, a nie cienkie linie i symbole. Trzeci błąd to interpretowanie wszystkiego naraz. Dobra wróżba ma hierarchię: jeden znak główny, dwa lub trzy znaki pomocnicze, reszta jest tłem.

Czwarty błąd to straszenie. Krzyż, wąż, czaszka albo ciemna plama nie dają prawa do wyrokowania o śmierci, chorobie czy katastrofie. Etyka ezoteryczna wymaga ostrożności, zwłaszcza gdy osoba pytająca jest w lęku. Piąty błąd to pytanie o tę samą sprawę pięć razy dziennie. Po drugim odczycie zwykle nie czytasz już symboli, tylko własny niepokój.

Szósty błąd to brak notatek. Zapisuj datę, pytanie, pierwsze trzy symbole, położenie i interpretację. Po 30 dniach wróć do zapisu. Taka praktyka uczy więcej niż dziesięć przypadkowych wróżb. W moim notesie stosuję prosty format: data, faza Księżyca, pytanie, symbol główny, strefa, odczyt, wynik po czasie. Po 3 miesiącach widać, które symbole przemawiają w twoim osobistym języku.

Mały rytuał domowy po odczycie

Po zakończonej wróżbie nie zostawiaj fusów na stole przez cały dzień. Symbolicznie zamykasz proces, aby nie mielić tej samej sprawy w głowie. Fusy można wyrzucić do bioodpadów, zakopać pod zdrową rośliną albo spłukać wodą, jeśli odczyt dotyczył oczyszczenia. Nie polecam wysypywania fusów do zlewu regularnie, bo mogą obciążać odpływ.

Jeśli wróżba była trudna, wykonaj prostą praktykę ochronną. Wsyp do miseczki 1 łyżkę soli, dodaj 3 krople olejku rozmarynowego lub lawendowego, postaw obok białej świecy na 10 minut. Nie chodzi o spektakularną magię, ale o wyraźny gest zamknięcia. Rozmaryn w tradycji ludowej i zachodniej magii ochronnej łączy się z oczyszczeniem, pamięcią i siłą Słońca. Lawenda łagodzi napięcie i sprzyja spokojnemu snu.

Przy odczytach sezonowych warto pracować z rytmem roku. W okolicach równonocy wiosennej pytaj o początek i zasiew. Przy przesileniu letnim o widoczność, relacje i twórczość. Jesienią o plony, długi i porządkowanie. Zimą o sny, przodków, ciszę i zamknięcie cyklu. Takie podejście jest bliższe tradycyjnej ezoteryce niż chaotyczne szukanie znaków bez kontekstu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wróżenie z fusów kawy naprawdę działa?

Działa jako metoda symbolicznej interpretacji, pracy z intuicją i porządkowania nieświadomych skojarzeń. Nie jest narzędziem naukowego przewidywania przyszłości. Najlepsze efekty daje wtedy, gdy traktujesz je jak rozmowę z obrazem, podobnie jak tarot, sen albo medytację nad symbolem.

Jaka kawa jest najlepsza do wróżenia z fusów?

Najlepsza jest kawa bardzo drobno mielona, parzona bez filtra: turecka, grecka lub arabska. Użyj około 7-8 g kawy na 70-90 ml wody. Kawa z ekspresu przelewowego, kapsułek i chemexu nie zostawia odpowiedniego osadu.

Ile czasu trzeba czekać po odwróceniu filiżanki?

Najczęściej wystarcza 5-7 minut. Fusy powinny częściowo przeschnąć i osiąść na ściankach. Jeśli podniesiesz filiżankę po 30 sekundach, obraz będzie zbyt płynny. Jeśli zostawisz ją na godzinę, część delikatnych śladów może stać się trudna do odczytania.

Czy można wróżyć z fusów samemu sobie?

Można, ale trzeba uważać na projekcję. Zapisuj najpierw czysty opis symboli, a dopiero później interpretację. Przy sprawach bardzo emocjonalnych, takich jak rozstanie, zdrada albo duże pieniądze, lepiej zrobić jeden odczyt i wrócić do niego po kilku dniach.

Co oznacza dużo ciemnych fusów na dnie filiżanki?

Najczęściej oznacza sprawę ciężką, głęboką lub długo odkładaną. Może dotyczyć lęku, zobowiązania, rodzinnego wzorca albo decyzji, która dojrzewa pod powierzchnią. Nie należy automatycznie uznawać tego za zły znak.

Czy trzeba znać tarota, astrologię i kabałę, żeby czytać fusy?

Nie trzeba, ale te systemy pomagają pogłębić interpretację. Tarot daje archetypy, astrologia pokazuje typ energii, a kabała uczy relacji między poziomami doświadczenia. Podstawą nadal pozostaje konkretny obraz w filiżance, pytanie i uczciwa obserwacja.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *